30/8/88
ارادهاي كه برايش مهم نيست مسئولان منابع طبيعي اين كشور چه ميگويند؛ ارادهاي كه اعتراضات كارشناسان محيطزيست و مسئولان اين سازمان را نشنيده ميگيرد. مسئولان منابع طبيعي و محيطزيست براساس تجربه تلخي كه دارند و بنا بر مستندات فراوان تاكيد ميكنند ساخت جاده بهانهاي است براي تصرف هزاران هكتار زمين. ميگويند هيچ منطقه ييلاقي وجود ندارد كه پس از جادهكشي، در آنجا ويلاسازي نشده باشد؛ ويلاهايي كه در افراتخته، جنگل مجاورابر( هيچ فاصلهاي بين اين دومنطقه نيست) ساخته شده بهترين شاهد اين مدعاست. اما آنچه در اين ميان به نگراني دوستداران طبيعت دامن زد، از سرگيري عمليات گسترده راهسازي در حريم جنگل ابر و واكنش وزير راه به اظهارات اخير مسئولان منابع طبيعي دراين باره بود.
در گزارشي كه درپيميآيد جاده ابر از 2 نگاه متفاوت بررسي شده است؛ متوليان صيانت از طبيعت و حاميان ساخت اين جاده. در واقع پاسخی است به گفتههای وزیر راه و ترابری.
آقاي وزير اجازه بدهيد ماجرا را از اعلام نظرتان درباره جاده علي آباد – شاهرود ( همان جاده جنگل ابر) شروع كنيم. حتما به خاطر داريد كه در نامهاي خطاب به دبيركميسيون امور زيربنايي، صنعت و محيطزيست دولت درباره احداث راه عليآباد – شاهرود نوشتيد: « نظر به اينكه هريك از طرحهاي مطالعاتي انجام شده در محور مذكور فاقد توجيه اقتصادي است لذا اين وزارتخانه در حال مطالعه مسير ديگري است كه انشاءالله در آينده نزديك نتيجه آن اعلام ميشود.»
اين خبر در صفحه اول روزنامه همشهري 29 مهرماه گذشته منعكس شد؛ خبري خوش براي طرفداران محيطزيست. و چه مانورهايي روي اين خبر شد كه وزير راه هم مخالف احداث اين جاده است.اما طعم شيرين اين خبر چندان دوامي نداشت. 2 هفته پس از انتشار اين خبر، مسئولان سازمان جنگلها حين بازديد از جنگل ابر با چند بلدوزر، لودر و ديگر ماشين آلات راهسازي مواجه شدند كه در آستانه ورودي جنگل، مشغول عمليات زيرسازي جادهاي به عرض حداقل 11 متر بودند. وقتي هم از مسئولان اداره راه يعني مديران متبوع جنابعالي ميپرسند اين چه جادهاي است كه ميسازيد ميگويند كه اين در واقع ترميم راه محلي شيرينآباد است.
مصاحبهاي دور از انتظار
آقاي وزير، شما طي مصاحبهاي با ايسنا كه بخشهايي ازآن سهشنبه گذشته در صفحه 7 روزنامه همشهري منتشر شد برخلاف آن نامه اميدبخش، موضعي گرفتيد كه بسياري از مسائل را روشن كرد. مشخص شد كه چرا اين جاده بهرغم همه مخالفتها در دست ساخت است. در آن مصاحبه با تاكيد بر اينكه هنوز درختي بريده نشده و هنوز جاده به جنگل نرسيده است، قطع درختان جنگل و ساخت اين جاده را تكذيب كرديد و گفتيد:
« يكي از روزنامهها نوشته ميليونها اصله درخت قطع شده است. آيا تمام ايران ميليونها درخت دارد كه قطع شود؟ يعني ما همه ايران را صاف كردهايم؟!».
آقاي وزير، جاي تعجب دارد كه جنابعالي حتي خبري را كه به آن اشاره كردهايد به دقت نخواندهايد. حتي به تيتر خبر هم توجه نكردهايد؛ خبري كه به آن اشاره كردهايد شنبه گذشته در همشهري چاپ شد اما با اين تيتر: « تبر بيمسئوليتي بر تنه يك ميليون درخت». ملاحظه ميكنيد نه در تيتر و نه در خبر، هيچ جا نيامده است كه يك ميليون درخت قطع شده است بلكه اين خبر هشداري بود براي پيشگيري از بروز فاجعهاي بزرگ و نيز سندي براي ثبت در تاريخ ميراث طبيعي كشور، تا آيندگان نگويند پدران ما چرا با طبيعتي كه به ما و نسلهاي بعد از ما تعلق داشت چنين كردند. اما محض اطلاع شما، 19 كيلومتر از جادهاي كه برخلاف همه معيارهاي زيستمحيطي بر ساخت آن اصرار ميشود از جنگل ابر عبور ميكند، آن هم از متراكمترين بخش جنگل؛ از مسيري كه شيب آن در مواردي بيش از 60درصد است وبهدليل جنس خاكش، رانشي است.
اينها را مديران منابع طبيعي ميگويند؛ مواردي كه با ورود به جنگل بهچشم هم ميتوان ديد. نكته ديگر اينكه در هر متر مربع از محل احداث جاده حداقل يك درخت تنومند كهنسال وجود دارد. بنا به اظهار نظر مديركل جنگلهاي خارج از شمال و مديران محلي منابع طبيعي، براي اينكه جاده ساخته شود با توجه به جنس خاك و شيبهاي تند بايد مسيري به عرض 300 متر پاكتراشي شود تا بتوان جادهاي ايمن احداث كرد. شما اين ابعاد را در هم ضرب كنيد و ببينيد چه تعداد درخت قطع خواهد شد!
آقاي وزير در همان مصاحبه نكته قابل تأملي از زبان شما جاري شده بود:« ...طرح مربوطه كه در اين جاده ، تونل وجود دارد و درختي بريده نميشود را ارائه كردهايم كه بررسي كنند و اشكالات آن را بگويند و اينگونه نبوده كه ما بدون اطلاع سازمان محيطزيست كاركنيم.»
در ادامه درپاسخ به اين پرسش كه چگونه ميتوان در جنگل بدون قطع درخت جاده را احداث كرد؟ گفته بوديد:« تكنيكهاي بسياري وجود دارد؛ با ساخت تونل و... ميتوان اين كار را انجام داد. اين مسائل به دروغ مطرح ميشود.» آقاي وزير، ميدانيد مشكل محيطزيست كشور چيست؟ اجازه بدهيد پاسخ اين سؤال را از زبان مهندس محمديزاده بيان كنم. محمديزاده را كه ميشناسيد؛ همكار سابقتان در شهرداري و رئيس فعلي سازمان محيطزيست.
اين همكار سابق شما همزمان با مصاحبه شما در نشستي كه براي معارفه چند معاون جديدش برگزار شده بود ضمن انتقاد از تداخل وظايف برخي نهادها با محيطزيست تاكيد كرد:« در حال حاضر بسياري از سازمانها و نهادها در حوزههايي وارد ميشوند كه جنس كار آن محيطزيستي است. آيا اين تداخلها پس از گذشت30 سال از انقلاب، ميتواند قابل تحمل باشد؟» وي افزود:« دستگاههاي متعددي وظايفي بر عهدهشان است كه مربوط به محيطزيست است كه يا با آب يا گونه زيستي يا خاك يا هوا سر وكار دارد. آيا وقت آن نيست كه با رفع مشكلات ساختاري اين تداخلها برطرف و اين وظايف به سازمان بازگردانده شود؟» اما شاه بيت گفتههاي همكارتان در هيأت دولت اين عبارت بود: «ما ميخواهيم محيطزيست در جايگاه خودش قرار بگيرد.»
آقاي محمدي زاده، اين آرزوي همه دوستداران طبيعت است. اگر محيطزيست و منابع طبيعي در جايگاه خود قرار داشت كدام ارادهاي بهخود اجازه ميداد به جنگل ابر كه به گفته تمام كارشناسان و صاحبنظران اكوسيستمي بينظير است و اهميت جهاني دارد تعرض كند؟اما آقاي وزير، همكار شما سخنان قابل تأمل ديگري هم گفت آنگاه كه علت شكلگيري معاونت حقوقي و امورمجلس و امور استانها را شرح ميداد:«بايد در هر فعاليتي ركن ركين محيطزيست لحاظ شود كه لازمه آن تعامل با مجلس است. بايد كاري كرد كه هر تصميمي در دولت و مجلس و قوه قضاييه اخذ ميشود ركن ركين آن مقتضيات محيطزيست باشد و معيارهاي زيستمحيطي در آن رعايت شود.
اگربه سوي توسعه انسان محور گام برميداريم بايد در هر تصميمي مقتضيات محيطزيست لحاظ شود. ايجاد معاونت حقوقي و امورمجلس سازمان براساس همين رويكرد ايجاد شده است تا از طريق تعامل با مجلس بتوانيم محيطزيست را درجايگاه واقعياش قرار بدهيم. » ميبينيد آقاي وزير، اين نه گفتههاي منتقدان جاده عليآباد – شاهرود است نه اظهارات كارشناسان منابع طبيعي. اين گفتههاي بالاترين مقام سازمان محيطزيست كشور است؛ گفتههايي كه حمايت ميليونها شهروند دوستدار طبيعت را در پي دارد. آقاي وزير، در انتهاي مصاحبهتان گفته بوديد:«بريده باد دستي كه بخواهد درخت قطع كند و بريده باد زباني كه بگويد درخت قطع شده است!» به راستي چنين باد.
ما خبرنگاران براي اينكه بدانيم چه كسي دروغ ميگويد به جنگل ابر رفته بوديم. به تصويري كه در صفحه 13 و بر پيشاني گزارش چاپ شده نگاه كنيد. واقعا چه كسي باور ميكند اين عمليات گسترده براي ترميم يك راه دسترسي محلي باشد؟ ترميم راهي كه عرض آن حداكثر 7 متر است، چه نيازي به اين همه تعريض دارد؟ چه توجيهي براي اين همه هزينه براي ترميم يك راه محلي وجود دارد؛ آن هم روستايي كه
رفت وآمد اهالياش بسيار محدود است؟
لطفا توجه كنيد!
آقاي وزير، ميگوييد اين مطالب نادرست است. مدير اداره راه استان، چهارشنبه 13 آبان ماه جاري به مسئولان منابع طبيعي كه برحسب اتفاق متوجه عمليات تعريض جاده شده بودند، گفته بود كه اين عمليات ربطي به جاده علي آباد- شاهرود ندارد. اين گفته مديرتان را خوب به خاطر داشته باشيد، اگر هم فراموش كرديد ما به خاطرتان خواهيم آورد.
اگر واقعا اين عمليات ربطي به جاده علي آباد-شاهرود نداشته باشد رسانهها و مسئولان منابع طبيعي و محيطزيست به شما و همكارانتان يك عذر خواهي پروپيمان بدهكارند. قول ميدهم اين عذرخواهي به بهترين وجه و با تيتر درشت در همين روزنامه منعكس شود. اما آقاي وزير، درست يك روز پس از انتشار گفتوگوي شما با ايسنا، همان مدير اداره راه كه پيش از آن با قاطعيت احداث جاده در جنگل ابر را تكذيب ميكرد در گفتوگو با راديو ايران گفت كه ما در جنگل در جايي كه حيات وحش باشد تونل ميزنيم.
اين گفته برخلاف گفتههاي شماست كه تاكيد كردهايد هيچ درختي قطع نخواهد شد چرا كه اصولا جنگل به قدري متراكم است كه بدون قطع درخت امكان تعريض و احداث مسير ممكن نيست. اولا چه كسي به اين مدير اجازه داده است در باره جنگلي كه متعلق به همه مردم ايران و متعلق به نسلهاي آينده و جزو انفال است اين چنين اظهار نظر كند؟ ثانيا براساس كدام مجوزي قرار است در اين جنگل جاده احداث شود؟ مستندات موجود و آخرين اظهارات مسئولان سازمان محيطزيست و منابع طبيعي حاكي از آن است كه نه تنها چنين مجوزي صادر نشده كه با هرگونه فعل و انفعالاتي در جنگل ابر و حريم آن بهشدت مخالفت شده است.
ضمن آنكه مسئولان محيطزيست تاكيد كردهاند كه اين طرح هنوز طرح ارزيابي زيستمحيطي ندارد. با وجود همه اين مستندات و بهرغم مخالفت همه مسئولان ارشد منابع طبيعي و محيطزيست آيا يك مدير محلي ميتواند چنين اظهاراتي را در گفتوگو با رسانه ملي به زبان بياورد؟ آن هم درست زماني كه طرح ارتقاي جنگل ابر به منطقه حفاظت شده در كارگروه مشترك سازمان محيطزيست و سازمان جنگلها و مراتع در دست تدوين است و بنا به گفته مسئولان حداكثر طي يك ماه به فرجام ميرسد؛ طرحي كه با تصويب آن بهدليل اهميت و حساسيت منطقه، در برخي از مناطق اين جنگل حتي اجازه عبور ومرور به افراد پياده هم داده نميشود.
سخن آخر
آقاي وزير، هنوز دوستداران طبيعت نااميد نيستند. بهخصوص موضعگيري قاطع دادستان كل كشور در فاجعه قطع 12 هزار اصله درخت بلوط كهنسال در دنا، نشان داد كه مسئولان قضايي اجازه نخواهند داد انفال قرباني اهداف گروهي اندك شود.
مسئولان منابع طبيعي و محيطزيست هم بارها تاكيد كردهاند كه ضمن اميدواري به حمايت مسئولان قضايي، از تمام ظرفيتهاي قانوني براي حفظ انفال بهره خواهند گرفت. بهويژه در همان مراسم معارفه معاون حقوقي و امور مجلس سازمان حفاظت محيطزيست، نجفي، نايب رئيس كميسيون اقتصاد مجلس شوراي اسلامي با تاكيد بر اينكه بايد اولويت را به محيطزيست بدهيم از حمايت قاطعانه مجلس از مواضع سازمان محيطزيست و منابع طبيعي براي حفظ ميراث طبيعي كشور خبر داد و گفت:« در حال حاضر بسياري از وظايف سازمان محيطزيست ذيل وظايف نهادها و سازمانهاي ديگر وجود دارد كه ميتواند در ماموريت سازمان بگنجد.
من معتقدم اگر بخواهيم چالشهايي كه دراين زمينه وجود دارد برطرف كنيم بايد با رفع مشكلات ساختاري سازمان محيطزيست تمام اين مسئوليتها در حيطه وظايف اين سازمان قرار بگيرد. مجلس هم آمادگي دارد در اين زمينه همكاري كند.»
نجفي كه دكتراي حقوق دارد در بخشي از سخنان خود گفت:« در بعد قانونگذاري در زمينه محيطزيست هيچ خلئي وجود ندارد؛ مشكل اجراي قانون است؛ اجراي قانون حميتي فراتر از تدوين آن ميطلبد.» اين حقوقدان و عضو هيأت علمي در حاشيه همان نشست به همشهري گفت: «مجلس براي حفظ طبيعت و انفال از هيچ كوششي فروگذار نخواهد كرد.»ميبينيد آقاي وزير هنوز هم بسياري از مسئولان دغدغه محيطزيست دارند. هنوز هم ميتوان اميدوار بود كه اگر متوليان صيانت از ميراث طبيعي و انفال هم نتوانند مانع تخريبها شوند، مسئولان قضايي و قوه مقننه به ياري طبيعت بشتابند.
آقاي وزير، اكنون تقريبا همه اعضاي هيأت علمي منابع طبيعي و مدرسان محيطزيست ميگويند كه ساخت جاده در جنگل ابر به معناي نابودي زيستبومي است كه نه تنها در ايران كه در جهان بينظير است. حتي رئيسجمهوري، در پينوشت نامه درخواست تشكلهاي زيستمحيطي مبني بر جلوگيري از ساخت جاده ابر در استان گلستان، در سال 86 خطاب به وزير وقت راه و ترابري مينويسد:« جناب آقاي رحمتي، مراقبت لازم جهت حفظ منابع طبيعي و محيطزيست در اجراي پروژه به عمل و نتيجه اعلام شود.» و البته ميدانيد كه اين در حيطه وظايف سازمان حفاظت محيطزيست است كه براساس بررسي مطالعات زيستمحيطي طرح، مشخص كند احداث جاده منطبق با معيارهاي زيستمحيطي است يا مغاير با آن.
آقاي وزير، براساس همه مواردي كه گفته شد از شما انتظار ميرود كه بر خلاف وزيران پيشين راه كه با تعريض جاده در پارك ملي گلستان نقطه سياهي در كارنامهشان ثبت شد، جنگل ابر را قرباني منافع گروهي كم شمار نكنيد؛ گروهي كه هرچقدر هم تعدادشان زياد باشد در مقابل ميليونها شهروند ايراني و نسلهاي آينده البته شمارشان اندك است.
باور كنيد هيچيك از طرفداران محيطزيست نميخواهند روزي بيايد كه وزير راه و ترابري كه سالها در كسوت استادي، به تربيت فرزندان اين مرزوبوم مشغول بوده و منشأ خدمات فراواني در تربيت متخصصان اين كشور بوده است به مجلس شوراي اسلامي فرا خوانده شود تا درباره جادهاي كه همه دلسوزان محيطزيست نسبت به احداث آن هشدار دادهاند مورد پرسش واقع شود. باور كنيد اين را صادقانه ميگويم.
اسدالله افلاكي
همشهري آنلاين