توزیع جوامع در شاخه های مختلف جانوری، به هیچ عنوان همگن نیست. به عبارت دیگر، جانوران دارای زندگی اجتماعی حقیقی، همگی درخوشه هایی به هم فشرده و خویشاوند از حشرات گرد آمده اند و متراكم شده اند. تقریباِ تمام جانوران اجتماعی حقیقی، به یكی از دو راسته ی جوربالان (موریانگان =Isoptera) و نازك بالان (Hymenoptera = زنبوران ) تعلق دارند. تنها استثناهای موجود به یك گونه از حشرات راسته ی هم بالان (Homoptera) که شته ها و زنجره ها را در بر می گیرد و احتمالاِ یك گونه از پستانداران، یعنی موش كور برهنه مربوط می شود.
راسته ی جوربالان، هفت خانواده و۲۰۰ جنس و حدود۱۸۰۰گونه از موریانگان را شامل می شود. تمام موریانگان زندگی اجتماعی حقیقی دارند و از نظر رده بندی و خویشاوندی به سوسك خانگی و سوسری شباهت زیادی دارند و بر خلاف نامشان، هیچ ارتباط دودمانی با مورچگان ندارند. جوامع موریانگان در حدود صد میلیون سال پیش به شكل نهایی كنونی خود رسید و به این ترتیب این موجودات كهنترین جوامع حقیقی را بر زمین بنیاد گذارده اند. كلنی موریانگان هر دو جنس نر و ماده را در بر می گیرد و دوره های فعالیت و چرخه های كاركردی آن شباهت زیادی با مورچگان دارد. با وجود كهنسال بودن جوامع موریانه ای، بزرگترین تراكم از گونه های دارای زندگی اجتماعی حقیقی رادر راسته ی نازك بالان می بینیم. این راسته، كه سومین راسته ی بزرگ جانوری است و در حدود صد هزار گونه را در بر گرفته، دارای دو خانواده ی بزرگ Formicidae و Apidae است. خانواده ی نخست زنبوران شهدسازی مثل زنبور عسل را در بر می گیرند و خانواده ی دوم تمام مورچگان را شامل می شود. تمام وابستگان به این دو خانواده زندگی اجتماعی حقیقی دارند و تفاوت اصلی شان در توانایی پرواز زنبوران و بی بال بودن و زندگی زمینی مورچگان است .
سایر وابستگان به راسته ی نازك بالان، سایر اشكال زندگی گروهی را نیز به نمایش می گذارند و به همین دلیل هم رفتارشناسی این راسته برای بازشناسی روندهای تكاملی حاكم بر پیدایش جوامع حقیقی اهمیت فراوانی دارد. در برخی از زنبوران، زندگی نیمه اجتماعی یا شبه اجتماعی را می بینیم و با توجه به توزیع این شیوه های گوناگون زندگی بر شاخه ها و سطوح گوناگون رده بندی، می توانیم روند شكل گیری جوامع حقیقی را بازسازی كنیم . به كمك همین شواهد بوده است كه نظریات هامیلتونی در مورد شكل خاص تعیین جنسیت در نازك بالان، توانست معمای رفتار ایثارگرانه ی افراطی حشرات اجتماعی را حل كند. در نازك بالان، تعیین جنسیت به وسیله ی تعداد كروموزوم (پلوئیدیسم ) انجام می شود. به این معنی كه نرها هاپلوئید (n-كروموزومی) و ماده ها دیپلوئید (n۲-كروموزومی ) هستند.
به عبارت دیگر، نرها در نازك بالان بیشتر حالت انگلی و حاشیه ای داشته و كاركرد اصلی شان بارور كردن ماده هاست . به همین دلیل هم هست كه معمولاِ در جوامع حقیقی این حشرات، جز در فصل جفتگیری و برای مدتی اندك جنس نر دیده نمی شود. این پدیده در مورچگان، كه كاملترین جوامع زنبوری را تشكیل می دهند، به شكلی افراطی تر دیده می شود.
عجیبترین، متنوعترین، و پیچیده ترین شكل رفتار اجتماعی حقیقی را در مورچگان می توان یافت. این موجودات، احتمالاِ بیست هزار گونه دارند، كه ۸۸۰۰ گونه ی آن شناسایی شده است. این انبوه گونه ها در دوازده زیرخانواده و چندین قبیله مرتب شده اند، و تقریباِ در تمام بومهای فعال زمین - به جز قطبها- یافت می شوند. کافی است به یاد بیاوریم كه كل راسته ی پستانداران چهار هزار گونه دارد، تا به تنوع چشمگیر این موجودات آگاه شویم.